نگرشهاى اجتماعى حجّ يكى از حكمتهاى بزرگ حجّ ، اين راهپيمائى ايمانى و الهى فهميدن اين نكته است كه دين رابطهء فردى انسان با خدا نيست بلكه نظامى است اجتماعى كه بر تمامى جهات زندگى تأثير مىگذارد . اجتماعى بودن دين همچنين از برگزارى نماز جمعه و جماعات و بيشتر شعائر الهى كه به تعظيم آنها در آيهء ( وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ ) « 1 » امر شده است برداشت مىشود . سكون و جمود مشكل بشريّت پر واضح است كه انسان به خودى خود ساكن مىباشد ؛ تفسير و تحوّل او از حالت سكون به زندگى فعّال از جمله اعمالى است كه در بستر تمدّن و با اراده و آگاهى صورت مىگيرد . بدون آگاهى و اراده انسان از ذات ساكن خود رهايى نخواهد يافت و نخواهد توانست در

--> ( 1 ) - سورهء حجّ ، آيهء 32 .